[fariba]

ابزارها و امکانات ویژوال‌ در MySQL

داشتن ابزارها و واسط‌های كاربری گرافیكی همواره از نقاط قوت یك پلتفرم، سیستم‌عامل یا برنامه نرم‌افزاری محسوب می‌شود. هرچند روح یا لایه متفكر یك نرم‌افزار را هسته یا موتور اجرایی درون آن تشكیل می‌دهد، بدون داشتن یك رابط‌گرافیكی كاربرپسند كه نقش كالبد و پیكر آن را بازی می‌كند، مانند موجودی نامرئی است كه بسیاری از ویژگی‌ها و توانایی‌هایش از دید دیگران پنهان می‌ماند. از این‌رو بسیاری از نرم‌افزارهایی كه به‌ صورت سنتی براساس دستورات خط فرمان، سرویس‌های خود را در اختیار كاربران قرار می‌دادند تلاش نمودند ضمن حفظ یكپارچگی و توانایی‌ها و ویژگی‌های سابق خود، ابزارهای جدیدی را برای برقراری یا تكمیل هرچه بهتر رابطه خود با كاربران و به‌خصوص متخصصان و برنامه‌نویسان سیستم عامل‌های گرافیكی ارائه نمایند.
بانك‌های اطلاعاتی نیز به دلیل ماهیت خود كه سطح گسترده‌ای از سرویس‌های مختلف را دربرمی‌گیرند، نه تنها از این قاعده مستثنی نبوده‌اند، بلكه در برخی موارد نیز چاره‌ای جز پیوستن به این روند نیافته‌اند. شاید بتوان اقبال برخی برنامه‌نویسان و توسعه‌‌دهندگان به نسخه‌های اولیه برخی بانك‌های اطلاعاتی نوپا، چون SQLServer مایكروسافت، را نمونه بارزی از تمایل متخصصان به استفاده از بانك‌های اطلاعاتیِ دارای واسط كاربر گرافیكی دانست. در حالی كه نقص همین ویژگی در برخی بانك‌های اطلاعاتی قدرتمند و پیش‌كسوتی چون اینفورمیكس، باعث افول و پایان یكه‌تازیشان در عرصه نگهداری و پردازش اطلاعات شد.
از این رو بانك‌اطلاعاتی MySQL كه قاعدتاً با توجه به پیشرفت‌های روز به‌روز و شگفت‌انگیز محیط‌های گرافیكی همزاد خود یعنی لینوكس، راهی جز پیوستن به خط‌مشی مذكور را نمی‌دید، از نسخه 4 و به خصوص نسخه 5 شاهد دگرگونی بسیار شگرفی در ارائه ابزارهای گرافیكی مدیریت، توسعه و عیب‌یابی بانك‌های اطلاعاتی شد. این ابزارهای گرافیكی همچون خود هسته MySQL به‌صورت منبع‌باز و در دو قالب برنامه قابل نصب و سورس‌كد قابل كامپایل از سایت mysql.com به‌صورت رایگان برای انواع سكوها چون ویندوز، لینوكس و مكینتاش قابل دسترس هستند.

[img]http://i17.tinypic.com/2dl56hx.jpg[/img]
شكل 1

مدیریت سیستم و MySQL Administrator
از این برنامه برای انجام‌دادن عملیات مدیریتی و پیكربندی MySQL استفاده می‌شود. ویرایش كنونی این ابزار مدیریتی دارای یازده قسمت مختلف است كه هركدام وظیفه خاصی را به عهده دارند (شكل 1) كه برخی از آن‌ها عبارتند از:
Ÿ‌‌Server Information
در این قسمت مشخصات سرور ارائه ‌دهنده سرویس‌های MySQL مثل نام كامپیوتر، آدرسIP، سیستم عامل، پردازنده و امثال آن برای مدیر سیستم نمایش داده می‌شود.
Ÿ‌Server Control
در این پنجره امكان شروع یا توقف سرویس MySQL و كنترل آن وجود دارد. در واقع این قسمت همان كاری را انجام می‌دهد كه مركز كنترل سرویس در سیستم عامل به عهده دارد.
Ÿ‌Startup Parameters
شاید مهم‌ترین و به بیانی، مدیریتی‌ترین بخش ابزار مذكور، قسمت مربوط به تنظیم پارامترهای پیكربندی موتورMySQL است. برای كار با این پنجره تسلط به مفاهیم پایگاه‌های داده‌ای و همچنین واژه‌ها و تكنیك‌های مدیریتیMySQL بسیار ضروری است. در واقع این زیر برنامه از تنظیمات شبكه‌ای چون پورت TCP/IP گرفته تا تنظیمات امنیتی موتور MySQL را انجام می‌دهد. به‌علا‌وه، تمام پارامترها و تنظیمات مربوط به دو موتور ذخیره‌سازی مشهور یعنی MyISAM و InnoDB به‌خصوص تنظیمات مربوط به بافرهای آن‌ها نیز دراین جا تعریف می‌شوند.
در قسمت‌های دیگر این پانل نیز پارامترهای دیگری چون میزان حافظه نهفته قابل تخصیص به عملیات جست‌وجو، یعنی همان Query Cache یا برخی تنظیمات مربوط به عملیات Replication كه مستلزم تخصص كافی مدیر سیستم در زمینه‌های مربوطه است در اختیار وی قرار داده می‌شود.
Ÿ‌User Administration
تعریف نام كاربر، رمز عبور و سایر مشخصات آن، به علاوه تعریف سطوح دسترسی وی به كلیه موجودیت‌های درون یك بانك اطلاعاتی و سایر تنظیمات كاربر، در این قسمت انجام می‌شود.
‌Ÿ‌Server Connentions
در این پانل، اطلاعاتی درمورد كاربران در حال اتصال و كار با بانك‌های اطلاعاتی مثل نام كاربر، كامپیوتر در حال استفاده، بانك اطلاعاتی مورد استفاده، نوع كار در حال انجام و ... نمایش داده شده و امكان توقف پردازش‌های در حال انجام توسط كاربر به وسیله مكانیسم Kill Process برای مدیر بانك اطلاعاتی فراهم گشته است.
Ÿ‌Health
نمایی از وضعیت فعلی سیستم مثل میزان استفاده از پردازنده، حافظه، ترافیك داده‌ای در شبكه و خلاصه‌ای از وضعیت فعلی پارامترهای اولیه‌ای كه در قسمت Startup Variables توسط مدیر سیستم تنظیم شده بود و سایر موارد مربوط به كارایی و موقعیت پردازشی سرور در این قسمت قابل مشاهده است.
سایر قسمت‌ها
قسمت‌های دیگر ابزار مدیریت سیستم، شامل برنامه‌هایی برای كنترل لاگ‌ها، كنترل وضعیت عملیات Replication در حال اجرا و دو برنامه جهت عملیات پشتیبان‌گیری و بازاریابی اطلاعات است. در این زمینه نسخه پنجم MySQL دارای تغییرات بسیار مهم برای پشتیبانی كامل از عملیات مذكور است. در این نسخه امكان انجام‌دادن چهار نوع پشتیبان‌گیری از یك بانك‌اطلاعاتی وجود دارد. ضمن این‌كه هركدام از این چهار نوع نیز به نوبه خود تنظیمات بسیار متعددی دارند كه می‌توانند به مقاصد پشتیبان‌گیری متعددی پاسخگو باشند.

حتی این عملیات برای آن‌كه بتواند دقیقاً مدیر سیستم را در پشتیبان‌گیری اجزای موردنیاز و حیاتی یك بانك اطلاعاتی یاری دهد، عملیات مذكور را تا حد تك‌‌تك اشیای موجود در بانك مثل یكایك جداول، دیدها، روال‌ها و سایر موجودیت‌ها قابل انجام نموده است؛ ضمن این‌كه عملیات بازیابی (Restore) اطلاعات از فایل‌های پشتیبان نیز به همین صورت قابل انتخاب توسط مدیر سیستم است.
مدیریت بانك اطلاعاتی و Query Browser
Query Browser عنوان یك ابزار گرافیكی توانمند برای كار با موجودیت‌های درون یك بانك اطلاعاتی است. در واقع با این ابزار می‌توان یك بانك‌اطلاعاتی یا همان به اصطلاح Schema را ساخت و موجودیت‌های درون آن اعم از جداول، دیدها، روال‌ها و توابع را تعریف كرد. در سمت راست پانل این ابزار پنجره‌ای به نام Schemata وجود دارد كه محل تعریف و مشاهده بانك‌های اطلاعاتی و موجودیت‌های درون آن‌هاست. در این پنجره كاربر قادر خواهد بود با یك راست‌كلیك‌ ساده و انتخاب New Schema پایگاه داده جدید خود را تعریف كند و سپس به همین روش به تعریف ساختار درونی آن بپردازد.

[img]http://i11.tinypic.com/314b1qo.jpg[/img]
شكل 2

برای این كار كافی است با راستكلیك روی نام بانك ایجاد شده، گزینه ‌New Table را انتخاب كنید. پس از آن پنجره‌ای نمایش داده می‌شود كه تمام امكانات ساده و پیشرفته‌ برای تعریف یك جدول (ستون‌ها) در آن مشاهده می‌شود. این پنجره درعین سادگی، امكان تعریف فیلدهای یك جدول را به آسانی فراهم می‌كند.
به‌علا‌وه، بخش‌هایی برای انجام‌دادن امور پیشرفته‌ای چون ایندكس‌گذاری روی جدول و انتخاب ایندكس (از بین سه نوع Btree ،Hash ،(Rtree یا حتی انتخاب نوع موتور ذخیره‌سازی مورد استفاده برای كار با داده‌های این جدول در حال ساخت (از بین هفت موتور ذخیره‌سازی مشهور چون ISAM ،InnoDB ،MyISAM ،Memory ،Merge ،NDB ،BDB) و سایر تكنیك‌های پیشرفته را نیز دارد.
در سمت چپ این ابزار نیز محل نوشتن دستورات SQL برای كار با داده‌های موجود در جداول بانك اطلاعاتی یا درهنگام ساخت سایر موجودیت‌ها مثل دیدها، روال‌ها و توابع مشاهده می‌شود. (شكل 2)

[img]http://i11.tinypic.com/2rdxbwz.jpg[/img]
شكل 3

مهاجرت و Migration ToolKit
با این همه، مهم‌ترین واژه دنیای پلتفرم‌های نرم‌افزاری كه اتفاقا ًMySQL سرمایه‌گذاری و سروصدای زیادی روی آن به راه انداخته، مسئله مهاجرت است.

با ابزار Migration Toolkit، یك توسعه‌‌دهنده یا مدیر سیستم می‌تواند بانك اطلاعاتی موجود خود را از یك پلتفرم یا موتور پایگاه داده‌ای دیگر مثل اوراكل، اكسس یا SQLServer به MySQL انتقال دهد.
این ابزار با استفاده از فناوری جاوا و توابع موجود در محیط یا پلتفرم اجرایی جاوا (jRE) قادر است بانك‌های اطلاعاتی موجود در هر پایگاه داده‌ای را كه از jDBC برای اتصال به آن پشتیبانی می‌كند، به MySQL منتقل كند.

در قدم اول مدیر سیستم، مبدا و مقصد مهاجرت یك بانك اطلاعاتی را مشخص می‌كند. آن‌گاه فهرستی از موجودیت‌های داخل بانك مبدا نمایان می‌شود و او می‌تواند جداول، دیدها و هر چیزی را كه مایل به انتقال به MySQL است، انتخاب كند. با این كار، ابزار مهاجرت، اسكریپت‌های DDL برای ساخت این موجودیت‌ها در مقصد را آماده می‌كند. در قدم بعد، یك بانك اطلاعاتی در سرور MySQL (مقصد) ساخته شده و اسكریپت‌های DDL در آن‌جا اجرا می‌شوند. بدین ترتیب یك ساختار مشابه بانك اطلاعاتی مبدا، در سرور MySQL مقصد ساخته شده و درنهایت با یك عمل انتقال داده یا به اصطلاح یك كپی گروهی (Bulk Copy) كلیه داده‌های موجود در جداول به بانك اطلاعاتی مقصد كپی می‌شود. (شكل 3)

[img]http://i1.tinypic.com/42uvv5x.jpg[/img]
شكل 4

طراحی بانك اطلاعاتی و MySQL Workbench
میزكار MySQL عنوان برنامه‌ای جدید است كه به وسیله آن می‌توان جداول و دیدهای یك بانك اطلاعاتی را طراحی كرد و روابط بین جداول را به‌صورت گرافیكی تعریف نمود.
این ابزار، پانلی را كه شمایل‌های گرافیكی خاصی روی آن دیده می‌شود، در اختیار طراح بانك قرار می‌دهد تا وی با استفاده از آن‌ها (كه هر كدام نماینده یك نوع موجودیت در MySQL است)، بانك موردنظر خود را طراحی نماید و پس از برقراری روابط بین آن‌ها، با یك فرمان، موجودیت‌های مذكور را یكباره در بانك اطلاعاتی موردنظر ایجاد كند.
میزكار MySQL را در واقع می‌توان هم نوعی برنامه طراحی بانك به حساب آورد و هم نوعی Query Browser گرافیكی‌تر دانست كه می‌تواند عملكرد این برنامه را شفاف‌تر و آسان‌تر نماید. ضمن این‌كه مستندات (Document) مناسبی را نیز برای استفاده تحلیلگران، برنامه‌نویسان و مدیران سیستم پدید آورد. (شكل 4)
شایان ذكر است كه بسیاری از فروشندگان محصولات نرم‌افزاری نیز به دلیل ماهیت اپن‌سورس بودن MySQL توانسته‌اند ابزارهای بصری ویژه خود را برای آن تهیه و ارائه نمایند. به‌عنوان مثال شركت اروپایی SAP نسخه‌ای از یك پایگاه‌داده به نام MAXDB را براساس هسته MySQL ارائه نموده كه دارای ابزارها و محیط مختص به خود است، اما بنیان اصلی آن همان موتور MySQL است. به همین دلیل می‌توان امیدوار بود كه MySQL در آینده نزدیك دارای ابزارها و واسط‌های كاربر قدرتمندی در رقابت با سایر برنامه‌ها باشد.

-- ماهنامه شبکه